1. Zaplanuj trasę, dobierz cele i zweryfikuj warunki

• Dostosowanie celu do grupy: Zimą warunki są znacznie trudniejsze niż latem. Weź pod uwagę poziom kondycji, doświadczenie oraz odporność na zimno i stres najsłabszego uczestnika wycieczki.
• Czas przejścia: Zimą czas podany na mapie/tabliczkach przeważnie należy pomnożyć przez 1,5, a przy głębokim śniegu nawet przez 2. Torowanie w świeżym puchu lub poruszanie się w rakach wymaga znacznie więcej energii i czasu.
• Plan B (awaryjny): Wyznacz punkty wycofania się z trasy (np. krótsze warianty zejścia, miejsca skrętu do najbliższego schroniska). Jeśli pogodę zepsuje wiatr lub mgła, nie wahaj się skorzystać z planu B.
• Prognoza i komunikat lawinowy: Sprawdzaj dedykowane prognozy górskie (np. ICM, Mountain-Forecast, Windy) tuż przed wyjściem. Zwróć uwagę na komunikat lawinowy TOPR – sprawdź stopień zagrożenia, ale też wystawę stoków najbardziej niebezpiecznych oraz tendencję (czy ryzyko rośnie w ciągu dnia z powodu wzrostu temperatury).

2. Zostaw informację o swoich planach

• Kluczowe dane: Przed wyjściem przekaż bliskiej osobie (lub zgłoś w miejscu noclegu):
  
  • Dokładny przebieg planowanej trasy (wraz z wariantem awaryjnym).
  • Liczbę osób w grupie oraz ich numery telefonów.
  • Planowaną godzinę powrotu oraz godzinę nieprzekraczalną („godzinę alarmową”).
• Zasada godziny nieprzekraczalnej: Jest to moment, po którym – w przypadku braku kontaktu z Tobą – bliscy mają obowiązek powiadomić służby ratunkowe (TOPR/GOPR).

3. Zabierz mapę, GPS i naładowany telefon

• Mapa papierowa i kompas: Elektronika na mrozie ulega bardzo szybkiemu rozładowaniu. Papierowa, zalaminowana mapa i prosty kompas to jedyne niezawodne źródła nawigacji.
• Ochrona telefonu: Zimą trzymaj telefon w wewnętrznej kieszeni kurtki, blisko ciała, gdzie panuje wyższa temperatura. Warto mieć w plecaku mocny powerbank (również chroniony przed mrozem) wraz z odpowiednim kablem.

4. Zainstaluj aplikację RATUNEK

• Precyzyjna lokalizacja: Aplikacja RATUNEK pozwala ratownikom TOPR na dokładne zlokalizowanie poszkodowanego dzięki sygnałowi GPS, nawet gdy turysta nie potrafi określić swojego położenia we mgle czy po zmroku.
• Przed wyjściem: Zainstaluj aplikację w domu, włącz uprawnienia do lokalizacji i uzupełnij profil medyczny (np. informacje o chorobach czy zażywanych lekach).

5. Dopasuj odzież i buty do celu (współpraca z rakami)

• Właściwe obuwie: Buty zimowe muszą mieć odpowiednio sztywną podeszwę, sięgać za kostkę i współpracować z  rakami (koszykowe, półautomatyczne lub automatyczne). Zbyt miękkie buty mogą doprowadzić do spadania lub uszkodzenia raków.
• Przymiarka w domu: Nigdy nie zakładaj raków na buty po raz pierwszy na szczycie przy ujemnej temperaturze i silnym wietrze. Dopasuj paski lub zapięcia w komfortowych warunkach domowych.

6. Warstwowy ubiór i zapasowa odzież

• Ubieraj się „na cebulkę”:
  
  • Warstwa bazowa: Bielizna termoaktywna (np. z wełny merino lub syntetyczna), która odprowadza wilgoć ze skóry.
  • Warstwa docieplająca: ciepła bluza.
  • Warstwa zewnętrzna: Kurtka i spodnie z membraną (hardshell) chroniące przed wiatrem i śniegiem.
• Co spakować do plecaka:
  
  • Ciepłą kurtkę puchową lub z wypełnieniem syntetycznym (np. Primaloft) na czas postojów.
  • Zapasową czapkę/komin oraz druga (a nawet trzecia) para rękawic – jedne cieńsze do podejścia, drugie grube/wodoodporne (np. łapawice) na mróz i wiatr.

7. Wyrusz jak najwcześniej i pamiętaj o czołówce

• Krótki dzień: Zimą zmierzch zapada bardzo szybko (często już około 15:30–16:00). Wczesne wyjście daje margines bezpieczeństwa na przypadek opóźnień na szlaku.
• Czołówka to podstawa: Niezależnie od długości planowanej trasy, w plecaku zawsze musi znajdować się sprawna latarka czołowa. Dobierz do niej zapasowe baterie lub zapasowy naładowany akumulator.

8. Ulubione przekąski i gorący napój

• Wyższe zapotrzebowanie energetyczne: Zimą organizm zużywa gigantyczne ilości energii na torowanie w śniegu oraz utrzymanie odpowiedniej ciepłoty ciała.
• Termos z gorącą herbatą: Gorący, słodki napój (np. z dodatkiem cytryny, imbiru czy miodu) pomaga szybko rozgrzać organizm od wewnątrz.
• Jedzenie odporne na mróz: Wybieraj przekąski, które nie zamarzają (np. miękkie batony energetyczne, bakalie, kabanosy, czekolada nacięta na mniejsze kawałki).

9. Apteczka, folia NRC i ogrzewacze

• Apteczka: Powinna zawierać środki opatrunkowe, bandaże elastyczne, plastry na otarcia, nożyczki, leki przeciwbólowe oraz rękawiczki jednorazowe.
• Ochrona przed hipotermią (folia NRC / płachta biwakowa): W przypadku urazu i braku możliwości ruchu, wychłodzenie organizmu następuje błyskawicznie. Folia NRC (srebrno-złota) lub płachta biwakowa może uratować życie.
• Ogrzewacze chemiczne: Małe, aktywowane powietrzem wkłady do rękawiczek lub butów pomogą przywrócić krążenie w zmarzniętych dłoniach lub stopach.

10. Lawinowe ABC w wyższych partiach gór

• Zestaw lawinowy: Składa się z trzech nieodłącznych elementów:
  
  • Detektor lawinowy: Włączony w tryb nadawania przed wyjściem na szlak, umieszczony pod zewnętrzną warstwą odzieży.
  • Sonda lawinowa: Do precyzyjnego lokalizowania zasypanej osoby pod śniegiem.
  • Łopata lawinowa: Metalowa, mocna łopata do szybkiego odkopywania zasypanego.
• Szkolenie: Posiadanie sprzętu bez umiejętności jego obsługi daje złudne poczucie bezpieczeństwa. Przed wyjściem w teren lawinowy warto odbyć profesjonalny kurs lawinowy.

11. Sprzęt zimowy: raki, czekan, kask

• Raki (lub raczki): Na łagodne i lekko oblodzone szlaki wystarczą raczki turystyczne. W tereny wysokogórskie i strome niezbędne są pełne raki.
• Czekan: Służy jako punkt podparcia na stromych podejściach oraz do hamowania upadku po poślizgnięciu się na śniegu lub lodzie.
• Kask: Chroni głowę przed spadającymi kamieniami, bryłami lodu oraz uderzeniem o skały podczas ewentualnego upadku ze stoku.
• Umiejętności: Techniki poruszania się w rakach i hamowania czekanem należy przećwiczyć w bezpiecznym terenie przed wyjściem na trudny szlak.

12. Obserwacja szlaku i ostrożność przy wydeptanych ścieżkach

• Złudne ślady na śniegu: Ślady w śniegu mogły zostać wydeptane przez osoby schodzące niebezpiecznym skrótem, narciarzy, skrajnie doświadczonych taterników lub... zwierzęta. Nigdy nie podążaj za nimi bezmyślnie.
• Niewidoczne oznakowanie: Zimą malowane na skałach i drzewach znaki szlaku są często zasypane śniegiem lub pokryte szronem. Stale weryfikuj swoją pozycję za pomocą mapy i ukształtowania terenu.

‍

Zapisz się na Kursy Turystyki Zimowej w Centralnym Ośrodku Szkolenia PZA „Betlejemka” na Hali Gąsienicowej – teoria to nie wszystko, naucz się chodzenia w rakach, hamowania czekanem oraz planowania zimowej wycieczki w Tatry!

‍